Priştine

Tarihçe

Priştinenin oturma izleri tarih öncesine dayanmaktadır,Şimdiye kadar arkeolojik bulgular desteğiyle

Neolitik yerleşim yerlerinde , Gracanıc Matıcan Ulpiana vs Daha sonra Tunç Çağndanı Dardan Etnik Kültürüne  kadar. VIII ve VI yy  İsanın doğumundan önce

Tarihsel verilerde XIV yy a kadar Priştine içi az veriye sahipiz.Roma yönetimi dönemi sıasında ,yerel nüfusu dardanlar oluşturuyorlardı,daha sonra dubrovnikliler,slavlar ortaçağa kadar. Artananın işgaliyle(eskiNovoberda),  Osmanlı İmparatorluğu Priştineyi işgal etmesşyle Priştineye türk ve rom askerleri gelmeye başlamıştı.

Priştine isminin kökeni ındoevropıan eski dilinden gelmektedir anlamıysa  eskı baslangıç aşaması geçmişe ait olan bir şey Bu kanıtlara dayanarak Priştinenin eski bir yer olduğu incelenmiştir ancak ortaçağ döneminde yenilenmiştir.Priştine için ilk yazı 1342 de bizns imparatoru Johan Kantakuzen taraafından yazılmıitırçKendisi Priştineyi bir köy olarak tarif etmiştir. XV yy nda Priştinada..rafinatio argenti. Vardı  büyük bir miktarda gümüş işleniyordu yakınlarında Novobırdo ve Trepça cevherleri bulunduğu için.. XVII yy’nda Priştine tekrardan bır ekonomık hız yaşadı.Arnavut bilge yazarı kendı vatıkanık raporunda Pjetër Bogdani Priştinayı 3000 eve sahip önemli bir şehir olarak nitelendirir, Priştine dalmatin ve italian şehirleriyle de ticari bağlantıları vardı.XIX yynda Priştina 9000 sakin ve ticaret için önemli bir şehir olarak gösterilir Saray Bosna ve İstanbul arasındaki ticaret.Bugün ise Priştina Kosova Cumhurıyetinin başkentidir çevresi ile güzel,çağdaş,ilir,roma,bizans,osmanlı karakteristik izleriyle doludur.


Coğrafi Konumu

Priştina kuzeybatı kesiminde ve yaylalarla dağlarla çevrilidir,uygun coğrafi konumu vardır.Priştina Kosovaovası,Obiliç,Poduyeva,Medveca,Artana ve Lipyanla sınırlanır.Priştina Beledıyesının 48 köyü yeri ve572 km2 yüzeyi vardır.

 

Nüfus

İlk önce Priştinanın nüfus sayısı hakkında kesin bir kanıtın bulunmadığını belirmeliyiz,bunun nedeni de 1981 den beri  nüfus sayımı olmamıştır.Son savaştan sonra Priştina nüfusu yoğunlaşmıştır,seçmenlere ve analizlere dayanarak  Priştina nüfusunu sadece içinde yaşayanlar için  600.000  olduğu kanıtlanmıştır oysa köylerle beraber 780.000dir,nüfusun %90ını arnavutlar diğerlerini ise azınlıklar oluşturmaktadır

 

 Ekonomik Kalkınma

Kosovanın başkenti Priştinada güngeçtikçe daha önemli rol alıyor,özel işletmelerin sayısı arttıyor,nüfusartışından dolayı özel işletmelerşn sayısı da artıyor,Traım,avcılık ve ormancılık sektörü 27 işletme içerir.Yeraltı sanayisin 16 işletmesi bulunmaktadır.Enerji,gaz ve su sektörü 5 işletme içermektedir,inşaatın ise 329,ticaretin ise em toptan em perakende ile birlikte toplam4203 işletmesi.ayrıca otel işletmeciliği de her gün büyümekte,şu anda 781 otel ve restoranı bulunmaktadır.Mali uzlaştırma işletmeciliğinde 27 işletme geliştirilmiştir,iş hizmetlerinin ise 273 işletmesi vardır,kamu yönetimi ve sosyal güvenlik korumasının 10,sağlık ve sosyal korumacılğı 104 etkinliği.Priştşne Belediyesinin toplam işletme sayısı 8412 dir.Ayrıca 57 toplumsal mülkiyeti ve 143 toplumsal işletmeleri vardır.Toplam işletme sayısı 8735 ve işçi sayısı 75089.

 

Turizm

 Gemia ile tanınmıştır.Germıa Parkı son derece güzel ve dikkat çekicidir hem oradaki vatandaşlar hem de yabancılar için. Orada temiz hava,dağlarla sarılmış güzel manzara ve havus vardır.

İlginç yerleri ziyaret etmek

Görülmeye değer yerler :Germıa Parkı,Şehir Tyatrosu,İskender Bey Anıtı,Şehir ve Üniversite Kütüphaneleri,Kosova Müzesi,Sanat Galerileri,Saat Kule,Büyük Camii,Çarşı Camisi,Graçanisa Manastırı,Sultan Mueat Türbesi,Gazimestan,Herben Mezarları,Geleneksel ve Kültür Anıtlarının Koruma Ofisi,Şehit Mezarları,vs,.

 

Kamu Yönetimi Hizmetleri

 

Eğitim

Okul öncesi eğitimden başlar,üniversiteye kadar.Bilindiği gibi Priştinede devlet üniversitesi bulunmaktadır

Sekiz okul öncesi kurumu vardır,bu kurumlarda bulununa çocukların toplam sayısı1600,ilköğretim gören çocukların sayısı 33129,lise üğrencilerinin sayısı ise12934.

 

Sağlık

Kosovanın başkenti olduğundan dolayı Priştinanın merkezi sağlık hizmetleri var.Burada QKUK Kosova klinik merkezini anmakta fayda var,birincil hizmetlerden öte ikincil hizmetler de sağlanmaktadır 

Birincil Hizmetlerin İçersinde Şu Sağlık Hizmetleri Bulunmaktadır

Ilk yardım ofısı,dişhekimliği poliklinği,aile hekimliği merkezi,sağlık merkezi  Sağlık merkezi aile no 2,3,4,5,6 , Hajvali, Besi, Mat, akciğer hastalığı için ,sağlık ambulansı Kishnicë, Mramor, Slivovë, Viti, dhe Bullaj,në Flotacion, nëLlukar, Keqekollë, Koliq, Dabishevc, Bardhosh, Barilevë, Shkabaj, Shashkovc,. Kalabri,. Kodra e Trimave.kırsal bölgelerde sağlık ambulansları bır kaçı her çalışıyor,birkaçı haftanın3 günü,birkaçı haftanın 2 veya 1 günü orada yaşayan nüfusa göre 24 saat içinde birincil sağlık hizmetlerinde 5200 saglık hizmeti verilir evde ziyaret,muayehane ziyareti,yaraların temizlenmesi ve pansuman yapılması,iğne yapılması,sağlık raporların verilmesi

 

Kültür

Kosova  başkenti olarak kültür ve artistik gelişimi merkezidir.Oranın kültür mirası Priştinenin ne kadar eski bi kültürü olduğunu yansıtır eski Dardanıadan 3500 yıl oncesinden günümüze kadar.Priştine Müzesinde Dardanıa Kraliçesinin Heykeli bulunmaktadır. Son savaşta bu heykel sırp polisleri tarafından Beograda götürüldü ancak Kosovanın başyöneticisi MichaelSteiner heykeli tekrardan  tekrardan Kosovaya getirtti.Priştinede şehir hamamı da bulunmaktadır,Emin Gjika evi burada bılım ve sanat akademisi kurulmuştur oarad Kosovanın bilim ve sanat  akademisi kurulmuştur.Priştinenin kendi arşivi de bulunmaktadır,geçen asırın 50nci yıllarında kurulmuştur ve bütün şehirin arşivi orada korunur.Otuzdört kültür sanat dernek Priştinenin sanat hayatını canlandırır,1963 te kurulan Bayram Curri derneğine özellikle ayrıcalık tanımalıyız,1962 de Priştine Üniversitesinin kurduğu şarkı ve dans topluluğu,kor.1963 te kurulanColegium cantos ve Kosova başkentini canlandıran bir sürü kültür-sanat derneği.Belirtmemiz gereken diğer bir olay ise 1986 da kurulan Dodona Tiyatrosu ve KuklaTiyatrosu.Bir zamanlar Priştinenin 4 sinema sallonu vardı oysa şimdi sadece 1 sinema sallonu vardır.Priştinenin en önemli projelerden biri de 20000 metre karelik alanı olan Pallati ı Rinisedir.Şehir merkezinde İskender Beyin,Zayir Payaziti ve Rahibe Teresa heykelleri kurulmuştur.

 

Belediye Kamu Hizmetleri

Priştine belediyesinin acil ve kamu hizmetleri kuralları,yöntemleri ve talimatları uygular,bunların sayesinde kamu hizmetleri düzenlenir ,sonra şehır düzenini ve çevre korumasını sağlar;kitap satışarı yerleri,cocuklar için oyun yerlerinin kurulması için kamu alanlarının izin vermesi;trafik düzenini sağlar,işaretleri,parkları vs düzenler;su temizleme prosedürünü takip eder ;atıkların taşımasını,işlemesini,mezarlıkların bakımını sağlar;kamu telefonları,ışılandırması,reklam tabloları,firmaların ışıklı reklam tabloları,PTTnin büyümesi.Priştine belediyesinin 7 kamu şirketi vardır bunlar . NK .kentsel trafık.., NK.temizlik.NK..bahçivanlık..,konut girişimi, NK..Termokos.., NK ..Sportmarketing..veNK pazar.Bunlar bir sürü hizmet gerçekleştirirler:atık yonetimi,su yönetimi,vs.Bügüne kadar bu şirkrtle belediyeden bağımsız olarak çalışmışlardır ancak anayasanın kabulu ile şirketler hukuken belediyenin yeterliliğine geçilmiştir  ve Priştinenin planına göre çalışmaktadır.Kamu hizmetleri dışında acil sivil de çalışmaktadır.

 

Şirketlerin karları için bakım ve hizmet ihaleleri,Priştine Belediyesinde:

 

Trafik ışıkları bakımı – Şehirde bu bakımı JAME firması üstlenmiştir.

 

Genel aydınlatma bakımı –Bu bakımı MONTEN firması üstlenmiştir.Bu 2 projenin gözetmenliği Kamu Hizmetleri Müdürlüğü tarafından sağlanır.

Yolların Temizliği ve Yıkanması-  NPR Pastrimi .firması sağlar .70 yolun temizliği yapılmakatadır

Pojenin gözetmenliğini Kamu Hizmetleri müdürlüğü sağlar.

Yeşil Alanların Bakımı.NPK .BahçivanlıkPriştşne,proje gözetmenliğini Kmu Hizmetleri Müdürlüğü yapar.

 

Yollar

Priştine Belediyesinin altyapısı nispeten iyidir özeIlikle kentsel kısımda.Şimdiye kardar birçok yol asfalt yapılmıştır.2007-2008 yatırımları ise Yol Yapımı.Shpati.;mahaale.Nëna Tereza.otel.Grand.tan.Eqrem Çabej mahalesine kadar.; .VëllezëritFazliu.(birinci kısım); .VëllezëritFazliu.(ikinci kısım)Pazarda; rr.Mehmet Kaquri.; .Taip Krasniqi.; .Vasil Andoni.;.Ylfete Humolli., .Henrik Bariqi.; .ZijaPrishtina.; .Ilaz Agushi.; .Hamdi Mramori.;.Mbretëresha Teutë.; .Tahir Meha. .JanKukuzeli.; .Kukësi.; .Eduard Lir. .Bajram Curri.; Bulevardi i Dëshmorëve; .MbretiBardhyl. .Maliq Pashë Gjinolli.; Janjevë .

Sushicë, .Muharrem Fejza -II .; .RamëGovori. Rruga për Sofali; .Isa Kastrati.;.Vëllezërit Fazliu.-Elektrika; .MetushKrasniqi., Muri mbrojtës në rr...VëllezëritFazliu.

 

Ulaşım

Ulaşım ve Çevre Koruması Sektörü son yıllarda  iş müdürlüğü planının işlerin gerçekleşmesi için yönlenmiştir yönelmiştir.Aktivite konsantrasyonları kamu ulaşımı,sinyalizasyon ve otoparklara yönelmiştir.

 

Sivil Toplum

Kosova Cumhuriyetinin başkenti Priştine olduğundan dolayı sivil toplumun büyük bir kısmı Priştinededir. STK ilgili hiçbir sayı sağlanmamıştır.ama ona rağmen birkaçını belirtmekte fayda var,bunlardan .MILENIUMI I RI. ve.KDI.Diğer aktiviteler çevre koruma alanına bağlıdır.STK en önemli rolü oynamaktadır onlardan örnek olarak şunları verebiliriz: RIINVEST;KIPRED; KMLDNJ; KDI; KFOS; FORUMI 2015;KADINLAR MERKEZI,vs.